Mar atá leagtha amach i dTithe a Sheachadadh, Pobail a Thógáil 2025-2030 - Plean Gníomhaíochta don Soláthar Tithíochta agus chun Dul i nGleic leis an Easpa Dídine, aithníonn an Rialtas go bhfuil fáil ar mheascán cuí tithíochta ríthábhachtach d’inbhuanaitheacht na bpobal Gaeltachta.
Tá Clár an Rialtais tiomanta do leanúint ar aghaidh ag obair le hÚdarás na Gaeltachta agus le páirtithe leasmhara eile lena chinntiú go bhfuil soláthar tithíochta leordhóthanach sa Ghaeltacht. Tá freagracht reachtúil ag Údarás na Gaeltachta as forbairt eacnamaíoch, teanga, shóisialta agus chultúrtha laistigh de na 26 Limistéar Pleanála Teanga Gaeltachta a fhorordaítear faoi Acht na Gaeltachta 2012. Tacaíonn an eagraíocht le breis agus 9,000 post ina cliantchuideachtaí agus, le roinnt blianta anuas, tá saineolas forbartha aici maidir le háiseanna fuíolluisce a sholáthar a fhreastalaíonn ar a líonra páirceanna gnó agus eastát tionsclaíochta ar fud na Limistéar Pleanála Teanga Ghaeltachta go léir. Tá sé beartaithe scrúdú a dhéanamh ar fhéidearthacht Údarás na Gaeltachta, ag obair le hUisce Éireann agus le húdaráis áitiúla chun tacú le tógáil tithíochta do phobail Ghaeilge.
Ina theannta sin, bhunaigh mé an Oifig Gníomhachtaithe Tithíochta (OGT) sa Roinn Tithíochta a bhfuil foireann saineolaithe ag obair inti atá ar iasacht ó Uisce Éireann, Líonraí BSL, ón Údarás Náisiúnta Iompair, Bonneagar Iompair Éireann agus ón earnáil rialtais áitiúil. Tabharfaidh an Oifig aghaidh ar bhacainní i réimsí amhail bóithre, uisce, leictreachas, draenáil agus bonneagar pobail, chun forbraíochtaí tithíochta a chur ar aghaidh ar fud na tíre. Leis an bPlean Earnála um Thithíocht de chuid an Phlean Forbartha Náisiúnta (NDP), tugtar isteach ciste nua €1 bhilliún chun tacú leis an Oifig Gníomhachtaithe Tithíochta, agus €205 mhilliún den méid sin leithdháilte in 2026 amháin. D'fhógair mé an chéad ghairm ar thionscadail 'réidh le slua' níos luaithe an tseachtain seo chun tacú le hinfheistíocht dhíreach i mbonneagar tithíochta ar fud na tíre.
Tá mo Roinn ag obair le hUisce Éireann agus le húdaráis áitiúla freisin chun aghaidh a thabhairt ar riachtanais bonneagair uisce agus fuíolluisce tríd an gClár Uisce Tuaithe, lena n-áirítear pobail Ghaeltachta agus a chuidíonn le tacú le soláthar tithíochta sna ceantair seo.
Ina theannta sin, tá sraith beart curtha i bhfeidhm ag an mbeartas Lár Bailte ar dTús, comhthionscnamh idir mo Roinnse agus an Roinn Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta, chun tacú le hathnuachan, athdhaonrú agus forbairt bailte agus sráidbhailte tuaithe. Áirítear leis sin an Scéim Réidh le Tógáil atá maoinithe faoi Chiste Bailte Croí Cónaithe, a thacaíonn le húdaráis áitiúla láithreáin le seirbhísí fholmha i mbailte agus i sráidbhailte a chur ar fáil lena ndíol do cheannaitheoirí aonair ionchasacha ar lascaine ar luach margaidh an láithreáin, chun teach a thógáil. Braithfidh leibhéal na lascaine don duine aonair ar leibhéal an chostais sheirbhísithe a thabhaíonn an t-údarás áitiúil roimh dhíol an láithreáin ach ní sháróidh an lascaine €30,000.
Áirítear leis an Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2024 forálacha sonracha a bhaineann le ceantair Ghaeltachta, lena n-áirítear, i gcás ina bhfuil ceantar Gaeltachta laistigh de limistéar feidhme údaráis pleanála, go gcaithfidh forálacha agus cuspóirí a bhaineann go sonrach le lonnaíocht a bheith sa phlean forbartha comhfhreagrach don cheantar sin chun oidhreacht teanga agus chultúrtha na Gaeltachta a chosaint, lena n-áirítear an Ghaeilge a chosaint mar theanga phobail na Gaeltachta. Sa chás go leagtar amach i bplean forbartha cuspóirí a bhaineann go sonrach le lonnaíocht i leith aon cheantair Ghaeltachta, tabharfar isteach ‘Plean Tosaíochta don Cheantar’ ina dhiaidh sin chun treoir a thabhairt dá fhorbairt, dá athnuachan nó dá athghiniúint agus chun a shonrú conas a chuirfear na cuspóirí ábhartha a bhaineann go sonrach le lonnaíocht sa phlean forbartha i bhfeidhm.
Is sonrú ar leith iad na Limistéir Pleanála Teanga faoi Acht na Gaeltachta 2012 agus baineann siad le pleanáil teanga a bhfuil freagracht fheidhmiúil ag mo chomhghleacaí, an tAire Forbartha Tuaithe agus Pobail agus Gaeltachta ina leith.
